شهریار شفیعی، مترجم کتاب «یحیی»، در گفتوگو با خبرنگار مهر درباره ویژگیهای شخصیتی یحیی سنوار و روند ترجمه این اثر گفت: یکی از دلایل موفقیت سنوار، شناخت عمیق او از اسرائیل و تسلطش به زبان عبری بود. او زبان عبری را آموخته بود، تاریخ اسرائیل و زندگی ژنرالهای این رژیم را مطالعه میکرد و رسانههای اسرائیلی، از روزنامه تا رادیو، را بهصورت مستمر دنبال میکرد. سنوار آنقدر بر فضای فکری و رسانهای اسرائیل مسلط شده بود که به تعبیر خودش میتوانست بهجای سردبیر یک روزنامه اسرائیلی سرمقاله بنویسد. او معتقد بود برای مقابله با دشمن، ابتدا باید شیوه فکر کردن او را شناخت.
وی درباره مهمترین ویژگی شخصیتی سنوار افزود: آنچه برای من در شخصیت او غافلگیرکننده بود، استقامت همراه با آرامش بود. سنوار در طول زندگی خود چندین بار بازداشت شد و در مجموع حدود ۲۲ سال را در زندان گذراند، اما در تمام این سالها آرامش و ثبات شخصیتی خود را حفظ کرد. او دچار بیتابی و تزلزل نمیشد و این روحیه را میتوان برخاسته از ایمان عمیقش دانست.
شفیعی با اشاره به شیوه روایت کتاب گفت: تا جایی که من از نویسنده اثر، راسل برنا، شناخت پیدا کردم، روایت کتاب کاملاً مستند است. البته نویسنده از صنایع ادبی و ظرفیتهای روایی نیز استفاده کرده، اما اثر همچنان در قالب ناداستان باقی مانده است. همین تلفیق روایت مستند با زبان ادبی باعث شده کتاب برای مخاطب خواندنی و جذاب شود.
ابعاد پیچیده شخصیت یحیی سنوار نسبت به دیگر افراد مقاومت
وی درباره تفاوت کتاب «یحیی» با دیگر آثار منتشرشده در حوزه مقاومت توضیح داد: در سالهای اخیر آثار متعددی درباره فلسطین و مقاومت منتشر شده، چه در حوزه تاریخ و چه در قالب خاطره و روایت، اما تفاوت این کتاب بیش از هر چیز در خود شخصیت یحیی سنوار است. شخصیت او نسبت به بسیاری از چهرههای مقاومت، بهویژه در حوزه فلسطین، ابعاد متفاوت و پیچیدهتری دارد و همین مسئله کتاب را متمایز میکند.
این مترجم با اشاره به روند ترجمه اثر گفت: تلاش نکردم لحن کتاب را به فضای رمان نزدیک کنم. برای من مهم بود که مستند بودن روایت حفظ شود و در عین حال زبان اثر برای مخاطب ایرانی صمیمی و خستهکننده نباشد. سعی کردم ترجمه به شکلی باشد که مخاطب فارسیزبان بتواند با آن ارتباط برقرار کند.
وی درباره ابعاد مختلف شخصیت سنوار نیز گفت: زندگی شخصی، حیات سیاسی، زندان، مبارزات و تحولات فکری سنوار از یکدیگر جدا نیستند و نمیتوان میان این بخشها مرز مشخصی گذاشت. کتاب «یحیی» تلاش کرده این وجوه را بهصورت موازی پیش ببرد تا مخاطب تصویری کاملتر از او به دست آورد.
طوفان الاقصی، تحولی در ادبیات مقاومت رقم زد
شفیعی در ادامه با اشاره به افزایش توجه نویسندگان و مترجمان به مسئله فلسطین پس از عملیات «طوفان الاقصی» اظهار کرد: مسئله فلسطین همیشه از موضوعات مهم جهان اسلام بوده، اما پس از طوفان الاقصی توجه به این مسئله بیشتر شد. این رخداد دوباره فلسطین را به صدر اخبار و توجه افکار عمومی بازگرداند و طبیعی است که اهالی ادبیات و ترجمه نیز بیش از گذشته به این موضوع بپردازند.
وی افزود: حتی مخاطبی که آشنایی دقیقی با تاریخ حماس و تحولات فلسطین نداشته باشد نیز میتواند با این کتاب ارتباط برقرار کند؛ چراکه در خلال روایت زندگی سنوار، بخشی از تاریخ فلسطین و روند شکلگیری حماس نیز برای مخاطب روایت میشود.
این مترجم درباره نقطه قوت نویسنده کتاب گفت: مهمترین ویژگی کار راسل برنا این است که همه وجوه زندگی سنوار را به یک اندازه دیده است؛ از کودکی و نوجوانی گرفته تا دوران زندان، آشنایی با شیخ احمد یاسین، شکلگیری ساختار امنیتی حماس و در نهایت طوفان الاقصی. نویسنده هیچ بخشی از شخصیت او را فدای بخش دیگر نکرده و تصویری متوازن از او ارائه داده است.
شفیعی همچنین درباره انتخاب عنوان فارسی کتاب توضیح داد: عنوان اصلی اثر «دشمن دولت، قهرمان ملت؛ یحیی سنوار و آخرین انتفاضه» بود و من فقط نام «یحیی» را به ابتدای عنوان اضافه کردم و تغییر دیگری در نام کتاب ندادم.
وی در بخش دیگری از این گفتوگو به رمان «خار و میخک» اشاره کرد و گفت: درباره این اثر گفته میشود شخصیتی که در رمان شکل گرفته، درواقع بازتابی از خود یحیی سنوار است. بهنظر من اگر خود سنوار زندگیاش را مینوشت، احتمالاً بهدلیل تواضع یا برخی ملاحظات، نمیتوانست همه ابعاد شخصیتش را توصیف کند، اما وقتی نویسندهای دیگر درباره او قلم میزند، محدودیت کمتری دارد و میتواند شخصیت او را کاملتر روایت کند.
شفیعی در پایان درباره توصیف کلی کتاب گفت: اگر بخواهم «یحیی» را در یک جمله معرفی کنم، باید بگویم این کتاب صرفاً یک زندگینامه نیست، بلکه واکاوی پدیدهای به نام یحیی سنوار است؛ شخصیتی که همچنان برای بسیاری دستنیافتنی، فراموشنشدنی و شکستناپذیر به نظر میرسد.
